Tham dự Hội thảo, về phía khách mời có TS. Phan Văn Hùng, Phó Chủ tịch Hội người cao tuổi Việt Nam khóa VI; ThS. Nguyễn Thị Kim Thanh, Chủ tịch HĐQT kiêm TGĐ Công ty Cổ phần quốc tế Nhân Ái; TS. Trịnh Thu Nga, Phó Viện trưởng, Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động, Bộ Nội vụ. Về phía Viện Kinh tế Việt Nam có TS. Nguyễn Đình Chúc, Viện trưởng; TS. Phí Vĩnh Tường, Phó Viện trưởng cùng toàn thể cán bộ của Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới.

Khai biểu khai mạc tại hội thảo, TS. Nguyễn Đình Chúc nhấn mạnh cần chuyển đổi tư duy từ coi già hóa là gánh nặng sang nhìn nhận người cao tuổi là chủ thể kinh tế tích cực, giàu tri thức và kinh nghiệm. TS. Nguyễn Đình Chúc khẳng định kinh tế bạc là cấu phần của nền kinh tế hiện đại, mở ra không gian tăng trưởng mới và giúp tái thiết hệ thống an sinh xã hội chủ động hơn. Hội thảo tập trung giải quyết các câu hỏi về định vị chiến lược, phân khúc ưu tiên và tiếp thu kinh nghiệm quốc tế để phát triển kinh tế bạc tại Việt Nam. Mục tiêu cuối cùng là đề xuất các chính sách thực thi hiệu quả, góp phần vào chiến lược phát triển quốc gia bền vững đến năm 2045.

Tại hội thảo, năm báo cáo tham luận đã được trình bày, tập trung làm rõ các khía cạnh lý luận, đánh giá thực tiễn và đề xuất giải pháp, kiến nghị chính sách phát triển kinh tế bạc ở Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Mở đầu Hội thảo, TS. Võ Thị Minh Lệ đã trình bày tham luận “Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển nền kinh tế bạc”. Theo TS. Võ Thị Minh Lệ, kinh tế bạc được định nghĩa là hệ thống các hoạt động kinh tế phục vụ nhu cầu và sự đóng góp của nhóm người từ 50 tuổi trở lên. Bà nhấn mạnh các nhân tố thúc đẩy như xu hướng già hóa dân số nhanh, tài sản tích lũy của người cao tuổi tăng và tiến bộ công nghệ, bên cạnh các rào cản về khoảng cách số và chi phí đầu tư ban đầu lớn. Kinh nghiệm Nhật Bản cho thấy tầm quan trọng của việc chuyển đổi sang mô hình bảo hiểm xã hội độc lập (LTCI) và phát triển các sản phẩm robot chăm sóc, y tế từ xa. Mục tiêu cốt lõi là xây dựng hệ thống an sinh bền vững, giúp người cao tuổi sống khỏe mạnh, độc lập, chủ động và tăng cường gắn kết xã hội.

Trình bày “Kinh nghiệm phát triển nền kinh tế bạc của Trung Quốc và một số hàm ý cho Việt Nam”, TS. Đoàn Thị Kim Tuyến, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới cho biết Trung Quốc đã đưa kinh tế bạc vào chiến lược quốc gia với 26 biện pháp dựa trên 4 trụ cột: dịch vụ dân sinh, mở rộng nguồn cung, nuôi dưỡng ngành tiềm năng (Age-Tech) và tối ưu hóa nguồn lực. Quy mô thị trường này dự báo đạt 30 nghìn tỷ NDT vào năm 2035, chiếm khoảng 10% GDP và tạo ra hàng chục triệu việc làm mới. Quốc gia này đã mở cửa hoàn toàn thị trường chăm sóc người cao tuổi cho vốn nước ngoài và thành lập các cụm công nghiệp kinh tế bạc tại các vùng chiến lược. Những bài học cho Việt Nam bao gồm việc thiết kế chính sách đa ngành, thúc đẩy xã hội hóa và khai thác giá trị tri thức, kinh nghiệm của người cao tuổi.

Trong tham luận “Kinh tế bạc ở Việt Nam: Góp phần tăng trưởng và đảm bảo an sinh xã hội trong kỷ nguyên mới”, TS. Phan Văn Hùng cho rằng kinh tế bạc có tiềm năng đóng góp 25–30% GDP trong dài hạn và đáp ứng quy mô tiêu dùng lên tới hơn 700 nghìn tỷ đồng mỗi năm. Ông đề xuất xây dựng Chiến lược quốc gia đến năm 2045, sửa đổi Luật Người cao tuổi và phát triển hệ sinh thái chuyển đổi số với hồ sơ sức khỏe điện tử. Các mô hình thí điểm như Wellness Hub tích hợp IoT đã chứng minh tính hiệu quả khi giúp gia đình an tâm và giảm áp lực cho y tế cơ sở.

TS. Phan Văn Hùng trình bày tham luận tại Hội thảo

Với tham luận “Mô hình chăm sóc người cao tuổi”, ThS. Nguyễn Thị Kim Thanh đã giới thiệu các mô hình nội trú (Longterm care) và bán trú (Daycare) hướng tới sự cân bằng toàn diện về “Thân - Tâm - Trí” cho người cao tuổi. Điểm nổi bật là sự chuyển dịch từ tư duy "nuôi dưỡng" sang "chăm sóc" chuyên nghiệp, giúp thay đổi định kiến xã hội và tôn trọng phẩm giá người cao tuổi. Tuy nhiên, ngành chăm sóc người cao tuổi đang đối mặt thách thức lớn về thiếu hụt nhân lực chuyên môn do công việc vất vả và chưa có mã ngành đào tạo chính thức. Bà khuyến nghị Nhà nước cần quy hoạch đất đai cho dưỡng lão, ưu đãi thuế kịch trần và xây dựng bảo hiểm chăm sóc dài hạn để tăng khả năng chi trả của người dân.

ThS. Nguyễn Thị Kim Thanh trình bày tham luận tại Hội thảo

TS. Trịnh Thu Nga đã đề xuất hệ sinh thái dịch vụ tích hợp đa tầng, lấy người cao tuổi làm trung tâm trên bệ đỡ của chuyển đổi số và chuyển đổi xanh trong tham luận “Phát triển các mô hình dịch vụ thân thiện với người cao tuổi ở Việt Nam trong bối cảnh mới”. Hệ thống gồm 3 tầng: câu lạc bộ liên thế hệ tại thôn xóm; trung tâm Daycare tích hợp Telehealth tại xã phường; và bệnh viện lão khoa chuyên sâu tại cấp tỉnh. Tham luận giới thiệu các công cụ hiện đại như khung 4Ms của WHO, "Ngân hàng thời gian" và mô hình "Làng thẳng đứng" Kampung Admiralty của Singapore. Lộ trình 10 năm được vạch ra nhằm phủ sóng mạng lưới thân thiện tại 80% xã phường, hướng tới mục tiêu giám sát chỉ số hạnh phúc của người cao tuổi.

TS. Trịnh Thu Nga trình bày tham luận tại Hội thảo

Trong phần thảo luận, TS. Nguyễn Bình Giang nhấn mạnh cần một cuộc đổi mới chiến lược trong tư duy, chuyển từ việc coi người cao tuổi là đối tượng cần chăm sóc sang nhìn nhận họ như một nguồn lực và động lực tăng trưởng mới. Từ hiện tượng lừa đảo các gói nghỉ dưỡng nhắm vào người cao tuổi, TS. Bình Giang chỉ ra rằng nhóm này thực sự có tích lũy tài sản lớn và nhu cầu tiêu dùng cao cấp. Nếu thị trường chính thống không cung cấp đủ sản phẩm an toàn, “thị trường ngầm” sẽ lấp đầy khoảng trống này, đồng thời TS. Nguyễn Bình Giang cũng kiến nghị nên “kinh tế hóa” mạng lưới các câu lạc bộ liên thế hệ để cung cấp dịch vụ bền vững thay vì chỉ dựa vào an sinh thuần túy.

TS. Nguyễn Bình Giang bình luận tại Hội thảo

PGS.TS. Bùi Quang Tuấn nhấn mạnh cần phân định rõ kinh tế bạc khác với các loại hình kinh tế khác (như kinh tế xanh, kinh tế số) và kinh tế truyền thống ở điểm nào. Đối với người cao tuổi, giá thấp không phải là ưu tiên hàng đầu; nếu dịch vụ giá rẻ nhưng chất lượng kém hoặc không đi kèm giá trị tinh thần thì họ sẽ không lựa chọn. Bên cạnh đó, PGS.TS. Bùi Quang Tuấn đề xuất phân đoạn thị trường người cao tuổi theo nhóm tuổi và vùng miền để phản ánh đúng nhu cầu tiêu dùng, nhìn nhận công nghệ theo cả mặt tích cực và tiêu cực, đồng thời tiếp cận kinh tế bạc dưới góc độ liên ngành, gắn với văn hóa, cấu trúc gia đình và biến đổi khí hậu.

Thay mặt Ban lãnh đạo Viện và nhóm nghiên cứu, TS. Phí Vĩnh Tường khẳng định rằng các nội dung trao đổi, thảo luận tại hội thảo mang lại ý nghĩa rất lớn đối với nhóm nghiên cứu. Các ý kiến này đóng vai trò là nguồn tư liệu quan trọng để nhóm tiếp tục hoàn thiện nhiệm vụ nghiên cứu của mình một cách sâu sắc và toàn diện hơn.

Hội thảo đã diễn ra thành công tốt đẹp.

Thực hiện: Việt Hà