Mô hình phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số: khung phân tích và hàm ý chính sách

Bài viết này xây dựng khung phân tích tích hợp nhằm lý giải cơ chế tác động của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đối với các mô hình phát triển kinh tế chính trị đương đại. Trên cơ sở tổng hợp tường thuật các công trình lý thuyết về mô hình phát triển so sánh, từ lý thuyết tăng trưởng nội sinh và học thuyết Nhà nước kiến tạo phát triển cho đến lý thuyết hệ thống đổi mới quốc gia, bài viết lập luận rằng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không phải là biến ngoại sinh trung lập mà đóng vai trò kép: vừa là biến độc lập tạo ra cấu trúc kinh tế mới (nền kinh tế nền tảng, trí tuệ nhân tạo, kinh tế tuần hoàn số), vừa là biến điều tiết làm thay đổi hiệu quả và quỹ đạo của các thể chế cũng như chính sách hiện hành theo hướng phi tuyến và bất đối xứng. Bài viết phân tích năm mô hình phát triển đại diện được chọn lọc có chủ đích, thảo luận về trường hợp Việt Nam, và đề xuất bốn nhóm khuyến nghị chính sách cho các quốc gia đang phát triển muốn tận dụng kho

Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong đảm bảo an ninh kinh tế quốc gia: khung lý thuyết và thực tiễn Việt Nam

Nghiên cứu này nhằm làm rõ các cơ chế tác động của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đối với an ninh kinh tế quốc gia, cũng như các thách thức và đề xuất các giải pháp cho Việt Nam. Bằng khung phân tích dựa trên lý thuyết “vũ khí hóa sự phụ thuộc lẫn nhau”, kết hợp tổng hợp tài liệu lý luận và thực tiễn, nghiên cứu nhận diện năm cơ chế tác động cốt lõi: kiểm soát xuất khẩu; sàng lọc đầu tư/hợp tác R&D; thúc đẩy tự chủ nội địa; lan tỏa qua chuỗi giá trị; và kiểm soát công nghệ số/dữ liệu. Nghiên cứu cũng chỉ ra bốn thách thức lớn của Việt Nam là sự phụ thuộc vào công nghệ ở khâu giá trị gia tăng thấp, đầu tư cho R&D hạn chế, thiếu hụt nhân lực nghiên cứu và rủi ro an ninh mạng cũng như chủ quyền số. Trên cơ sở này, bài viết đề xuất các khuyến nghị chính sách đồng bộ nhằm nâng cao năng lực nội sinh và bảo đảm an ninh kinh tế quốc gia trong bối cảnh mới.

Tăng trưởng kinh tế dựa vào khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo tại Việt Nam

Tại Việt Nam, đóng góp của khoa học công nghệ trong tăng trưởng kinh tế còn thấp. đầu tư của khu vực doanh nghiệp vào đổi mới sáng tạo còn yếu và chất lượng nguồn nhân lực còn chưa đáp ứng được yêu cầu. Thực tiễn này khá chênh lệch so với những ý tưởng về chính sách đã được hoạch định từ những  năm 1990. Nguyên nhân chính là cơ chế quản lý khoa học còn mang nặng tính chất hành chính, thiếu nhất quán về xây dựng thể chế và nhất là, hạn chế trong huy động và phân bổ nguồn vốn cho khoa học công nghệ. Nhìn về tương lai, quá trình tăng trưởng dựa vào khoa học công nghệ tại Việt Nam đối diện với các thách thức về lựa chọn đúng thời điểm chuyển đổi mô hình tăng trưởng và lựa chọn đúng mức mở rộng chính sách tài khóa và tiền tệ để đạt được tăng trưởng cao mà vẫn duy trì được ổn định kinh tế vĩ mô.

Khả năng thích ứng kinh tế của người Việt Nam trong bối cảnh mới

Bài tham luận đã được công bố trên Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc gia “Các giải pháp nâng cao năng lực chống chịu của nền kinh tế Việt Nam trong bối cảnh mới” của TS. Nguyễn Đình Hòa, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới.

Kiến tạo động lực phát triển cho ngành nông nghiệp Việt Nam từ một số chính sách nửa đầu năm 2026

Bài tham luận của TS. Ma Ngọc Ngà, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, đã được công bố tại Hội thảo khoa học "Kinh tế Việt Nam 6 tháng đầu năm 2026: Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững gắn với xác lập mô hình tăng trưởng mới" do Ban Chính sách, chiến lược Trung ương và Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp tổ chức. 

Nâng cao năng lực chống chịu của nền kinh tế Việt Nam thông qua phát triển năng lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo

Bài tham luận đã được công bố trên Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc gia “Các giải pháp nâng cao năng lực chống chịu của nền kinh tế Việt Nam trong bối cảnh mới” của PGS.TS. Bùi Quang Tuấn, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới

Kinh nghiệm quốc tế về xây dựng và điều hành chính sách tài khóa, tiền tệ nhằm nâng cao năng lực chống chịu của nền kinh tế và hàm ý cho Việt Nam

Bài tham luận đã được công bố trên Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc gia “Các giải pháp nâng cao năng lực chống chịu của nền kinh tế Việt Nam trong bối cảnh mới” của ThS. Nguyễn Trần Minh Trí, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới.

Kinh tế sáng tạo trong bối cảnh toàn cầu hoá và chuyển dịch chuỗi giá trị: xu hướng thế giới và hàm ý cho Việt Nam

Bài tham luận đã được công bố trên Kỷ yếu của Hội thảo khoa học “Phát triển kinh tế - xã hội dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo: lý luận, thực tiễn và kinh nghiệm Hải Phòng” của TS. Nguyễn Hồng Thu, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới.

Từ mùa thu Độc lập đến Nhà nước kiến tạo

Triết lý xuyên suốt của mô hình phát triển kinh tế đất nước được xác lập từ mùa thu lịch sử năm 1945 là độc lập, tự chủ gắn với tự do, hạnh phúc của Nhân dân.

Chính sách công nghiệp biển xanh cho phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam: trường hợp cụm Hải Phòng

Bài tham luận đã được công bố trên Kỷ yếu của Hội thảo khoa học “Phát triển kinh tế - xã hội dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo: lý luận, thực tiễn và kinh nghiệm Hải Phòng” của ThS. Nguyễn Thu Phương, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới.