Trong 5 năm tới, Việt Nam cần ưu tiên tháo gỡ ba nút thắt: Thể chế dữ liệu; thể chế đổi mới sáng tạo và thể chế thị trường vốn.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã xác định rõ các định hướng chiến lược lớn phát triển đất nước giai đoạn 2026 - 2030, trong đó nhấn mạnh vào xác lập mô hình tăng trưởng mới, tạo ra "sức sản xuất và phương thức sản xuất mới chất lượng cao". Nhiều chuyên gia, doanh nghiệp nhận định, phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, xây dựng xã hội số, thân thiện với môi trường chính là xu thế toàn cầu, là đòn bẩy chiến lược để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Để kinh tế số trở thành nền tảng của mô hình tăng trưởng mới

Tiến sĩ Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) cho rằng, kinh tế dữ liệu và kinh tế số chính là một trong những chìa khóa then chốt để Việt Nam tạo ra sức sản xuất mới và phương thức sản xuất mới chất lượng cao như Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã đặt ra, tuy nhiên, đây không phải là chìa khóa tự động giúp thoát bẫy thu nhập trung bình.

Tiến sĩ Phạm Anh Tuấn phân tích, điểm cốt lõi của kinh tế dữ liệu và kinh tế số không nằm ở bản thân các sản phẩm công nghệ, mà ở việc chúng làm thay đổi cách thức tổ chức sản xuất, phân phối và tiêu dùng trong toàn bộ nền kinh tế. Khi dữ liệu trở thành một yếu tố đầu vào quan trọng của sản xuất, cùng với vốn, lao động và công nghệ, thì năng lực tạo ra giá trị không còn phụ thuộc chủ yếu vào quy mô tài nguyên, lao động giá rẻ hay mở rộng đầu tư theo chiều rộng, mà phụ thuộc ngày càng nhiều vào năng lực xử lý thông tin, ra quyết định dựa trên dữ liệu và khả năng đổi mới mô hình kinh doanh.

Kinh tế dữ liệu tạo điều kiện để Việt Nam từng bước dịch chuyển lên các khâu có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi giá trị. Điều quan trọng là giá trị gia tăng trong các hoạt động này chủ yếu đến từ tri thức, thuật toán, mô hình kinh doanh và hệ sinh thái người dùng, chứ không phải từ quy mô vốn vật chất hay tài nguyên thiên nhiên.

Kinh tế số làm thay đổi sâu sắc cấu trúc thị trường và không gian tham gia của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa, nếu tiếp cận được hạ tầng số, nền tảng dữ liệu và các dịch vụ điện toán đám mây, có thể tham gia thị trường quốc gia và quốc tế với chi phí thấp hơn rất nhiều so với mô hình truyền thống. Điều này mở rộng nền tảng cạnh tranh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hình thành lớp doanh nghiệp mới có khả năng tạo giá trị cao.

“Điều quyết định là Việt Nam có tận dụng được kinh tế số để nâng cao năng suất, làm chủ công nghệ, phát triển nguồn nhân lực số và từng bước hình thành năng lực đổi mới sáng tạo nội sinh hay không. Nếu kinh tế số chỉ dừng lại ở mở rộng tiêu dùng trực tuyến, nền tảng trung gian và dịch vụ phân phối, trong khi năng lực công nghệ lõi, dữ liệu lõi và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo vẫn phụ thuộc lớn vào bên ngoài, thì tác động đến giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh dài hạn sẽ rất hạn chế”, Tiến sĩ Phạm Anh Tuấn nhấn mạnh.

Để hình thành mô hình tăng trưởng mới dựa trên các phương thức sản xuất chất lượng cao, Tiến sĩ Phạm Anh Tuấn cho rằng, trong 5 năm tới, Việt Nam cần ưu tiên tháo gỡ ba nút thắt: Thể chế dữ liệu để dữ liệu có thể lưu thông hợp pháp và an toàn; thể chế đổi mới sáng tạo để doanh nghiệp có không gian thử nghiệm và thể chế thị trường vốn để tài trợ được cho tài sản vô hình và dự án tuần hoàn. Trong đó, phân bổ nguồn lực công và chính sách thuế cần được thiết kế theo hướng tạo hạ tầng nền, khuyến khích đổi mới và tuần hoàn bằng ưu đãi có điều kiện, dựa trên kết quả và tác động lan tỏa, thay vì ưu đãi dàn trải. Nếu làm được điều này, mô hình tăng trưởng mới sẽ có nền móng thể chế đủ mạnh để chuyển từ khẩu hiệu thành động lực tăng trưởng thực chất.

Nguồn: Chuyên trang thông tin của TTXVN