Tham dự Hội thảo, về phía khách mời có TS. Trần Thị Tuyết, Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững; TS. Đặng Hoàng Hà, Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ. Về phía Viện Kinh tế Việt Nam có TS. Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng, cùng toàn thể cán bộ của Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới.

Phiên tham luận bắt đầu với bài tham luận “Chuyển dịch năng lượng theo hướng đảm bảo an ninh kinh tế ở Việt Nam” của TS. Nguyễn Đình Hoà. TS. Nguyễn Đình Hoà nhấn mạnh rằng chuyển dịch năng lượng không chỉ là sự thay đổi về mặt kỹ thuật mà là trọng tâm của quá trình tái cơ cấu kinh tế. Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức như nhu cầu điện tăng nhanh, cường độ sử dụng năng lượng còn cao, hạ tầng truyền tải chưa theo kịp và nguy cơ phụ thuộc nhập khẩu năng lượng. Từ đó, đề xuất các giải pháp về tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, giảm cường độ năng lượng, đa dạng hóa nguồn cung và bảo đảm ổn định hệ thống năng lượng.

TS. Nguyễn Đình Hoà trình bày tham luận tại Hội thảo

Ở góc nhìn việc làm và sinh kế địa phương, TS. Trần Thị Tuyết chia sẻ nghiên cứu trường hợp tại tỉnh Ninh Thuận với tham luận “Việc làm bền vững gắn với phát triển năng lượng tái tạo”. Theo TS. Trần Thị Tuyết các dự án năng lượng tái tạo ra nhiều việc làm hơn so với năng lượng hóa thạch. Dự báo đến năm 2030, ngành này có thể tạo ra khoảng 445.000 việc làm tại Việt Nam, tập trung vào các chuỗi cung ứng từ sản xuất thiết bị đến vận hành. Tuy nhiên, để cơ hội này trở thành việc làm bền vững, cần chú trọng đào tạo nghề, chuyển đổi sinh kế cho người dân bị ảnh hưởng bởi dự án năng lượng và hình thành chuỗi giá trị công nghiệp tại địa phương.

TS. Trần Thị Tuyết trình bày tham luận tại Hội thảo

TS. Đặng Hoàng Hà nói về câu chuyện lịch sử về sự thay đổi thể chế của chuyển dịch năng lượng toàn cầu trong tham luận “Sự thay đổi của thể chế quốc tế về năng lượng từ năm 1992 đến nay”. Tham luận nhấn mạnh sự chuyển đổi từ mô hình quản trị khí hậu mang tính áp đặt sang cơ chế tự nguyện theo Thỏa thuận Paris, đồng thời chỉ ra xu hướng cạnh tranh mới xoay quanh khoáng sản thiết yếu và công nghệ năng lượng sạch. Diễn giả cũng khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của các thể chế năng lượng quốc tế và yêu cầu bảo đảm nguyên tắc “chuyển đổi công bằng” để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển bền vững.

TS. Đặng Hoàng Hà trình bày tham luận tại Hội thảo

Trong phần thảo luận, TS. Nguyễn Bình Giang đánh giá cao cách tiếp cận biện chứng của đề tài. Tuy nhiên, TS. Nguyễn Bình Giang cũng đưa ra lưu ý quan trọng về an ninh chuỗi cung ứng. Hiện nay, Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào các tập đoàn nước ngoài trong việc sản xuất thiết bị và vận hành điện gió, điện mặt trời. Đồng thời cũng đặt câu hỏi về kịch bản ứng phó nếu xảy ra các biến cố địa chính trị tương tự như trường hợp của Cuba hay Iran để đảm bảo hệ thống năng lượng vẫn vận hành ổn định. Bên cạnh đó, vấn đề an ninh sinh kế cho người dân vùng dự án (như mô hình nuôi hàu dưới chân cột điện gió) cũng cần được phân tích định tính sâu hơn.

TS. Lý Đại Hùng gợi ý nhóm nghiên cứu nên cân nhắc lại cách tính hệ số co giãn năng lượng để phù hợp với thông lệ quốc tế, đặc biệt là trường hợp hệ số có thể âm khi hiệu quả sử dụng năng lượng tăng nhanh hơn tăng trưởng. TS. Lý Đại Hùng cho rằng nhóm nghiên cứu cần lưu ý hiện tượng "hiệu ứng hào quang" khi người được hỏi có xu hướng đánh giá các biến số quá cao, làm mờ đi yếu tố then chốt cần ưu tiên chính sách. Ông cũng ủng hộ kịch bản tăng trưởng 10% và đề xuất đa dạng hóa ma trận kịch bản dựa trên hiệu quả sử dụng năng lượng.

TS. Lại Lâm Anh nhấn mạnh chuyển dịch năng lượng sẽ tạo ra sự thay đổi lớn về cơ cấu việc làm (như sự chuyển dịch từ xe xăng sang xe điện), TS. Lâm Anh khuyến nghị cần cập nhật các xu hướng mới như nền kinh tế Hydro và Ammoniac. TS. Lâm Anh đề xuất đưa vào luật quy định bắt buộc các nhà máy lớn phải lắp đặt điện mặt trời mái nhà để được hưởng ưu đãi đầu tư.

Lưu ý về phương pháp luận, TS. Chiều cho rằng các chỉ số trong mô hình hiện dựa trên cảm nhận chủ quan (perception) của người được hỏi. Do đó, thay vì chỉ tập trung vào các con số định lượng, nhóm nghiên cứu nên ưu tiên đánh giá hướng tác động (tích cực/tiêu cực) và tham chiếu thêm các khung đo lường quốc tế để củng cố tính lý luận.

Ths. Võ Hải Minh nhấn mạnh về sáng kiến sử dụng 100% năng lượng tái tạo (RE100) do Climate Group dẫn dắt, với sự tham gia của các tập đoàn lớn như Apple, Intel, Google và Nvidia. ThS. Võ Hải Minh Ông Minh cho rằng nếu Việt Nam không thể cung cấp đủ 100% năng lượng sạch vào năm 2030 hoặc 2040, các tập đoàn này có thể sẽ rời đi. Do đó, việc chuyển dịch năng lượng cần được gắn liền với việc thực hiện các nghị quyết về phát triển công nghệ sáng tạo (như Nghị quyết 57) để giữ chân và thu hút các nhà đầu tư lớn.

Cuối cùng, TS. Phạm ANh Tuấn đã gửi lời cảm ơn đến các đại biểu tham dự, đóng góp ý kiến để nhóm tác giả của đề tài có cơ sở chỉnh sửa, hoàn thiện các báo cáo của đề tài.

Hội thảo đã diễn ra thành công tốt đẹp.

Thực hiện: Việt Hà