Tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu "đổi mới căn bản tư duy phát triển, khai thác hiệu quả mọi nguồn lực và vốn để tăng trưởng bền vững". Yêu cầu chuyển từ phân bổ sang kiến tạo nguồn lực đang đặt ra rõ hơn trong điều hành phát triển. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn gặp những vướng mắc về thể chế, cơ chế vận hành và cách tổ chức thực hiện ở nhiều cấp, nhiều ngành.

 Trao đổi với PV TTXVN, TS. Phí Vĩnh Tường, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) cho rằng, sau Đại hội Đảng lần thứ XIV, việc triển khai các nhiệm vụ phát triển đã được thực hiện với tinh thần khẩn trương, trong đó trọng tâm là đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nhằm hướng tới mục tiêu tăng trưởng "hai con số" gắn với các mốc phát triển dài hạn. Tuy vậy, những nền tảng của mô hình tăng trưởng mới vẫn chưa được thiết lập đầy đủ. Đóng góp của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo còn hạn chế so với kỳ vọng; cơ chế phân cấp nguồn thu và quan hệ ngân sách giữa trung ương và địa phương vẫn còn điểm chưa hợp lý; đặc biệt, chính sách thu hút, khuyến khích khu vực kinh tế tư nhân tham gia sâu hơn vào các lĩnh vực tạo giá trị gia tăng cao chưa tạo được chuyển biến rõ.

 Theo TS. Phí Vĩnh Tường, khi quy mô nền kinh tế đã mở rộng, việc tiếp tục dựa nhiều vào đầu tư công và nguồn lực đất đai như trước đây không còn phù hợp. Đây là các nguồn lực hữu hạn, nếu sử dụng không hợp lý không chỉ làm giảm hiệu quả đầu tư, mà còn có thể ảnh hưởng đến động lực của khu vực tư nhân và sức hấp dẫn của môi trường đầu tư. Việc gia tăng chi ngân sách cho đầu tư công trong khi chưa xác định rõ vai trò dẫn dắt cũng có thể tạo áp lực lên cân đối ngân sách, nhất là nguồn thu nội địa. Một nguyên nhân đáng chú ý là phương thức quản lý cũ vẫn mang lại cảm giác "an toàn" trong thực thi. Trong nhiều trường hợp, mục tiêu tăng trưởng có thể đạt được nhờ mở rộng đầu tư công, dù chất lượng tăng trưởng chưa cao. Điều này khiến quá trình chuyển sang vai trò "Nhà nước kiến tạo" chưa diễn ra mạnh mẽ như yêu cầu đặt ra.

 Ở góc độ thể chế, các chính sách thúc đẩy nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo còn thiếu đồng bộ, đặc biệt đối với đội ngũ cán bộ trực tiếp tham gia quản lý lĩnh vực này. Hoạt động đổi mới sáng tạo vốn tiềm ẩn rủi ro, trong khi lợi ích khi thành công lại chủ yếu thuộc về doanh nghiệp và xã hội. Nếu không có cơ chế phù hợp để chia sẻ rủi ro và bảo vệ cán bộ, sẽ khó tạo động lực thúc đẩy các cách làm mới. Cùng với đó, năng lực quản trị của đội ngũ cán bộ, nhất là ở cấp cơ sở, vẫn cần được cải thiện. Việc chuyển từ mô hình quản lý phát triển sang quản trị phát triển không chỉ là thay đổi về quy trình, mà còn là thay đổi về tư duy và cách tiếp cận. Trong khi đó, cơ chế bảo vệ cán bộ trong quá trình thử nghiệm, đổi mới chưa thực sự rõ ràng, dẫn đến tâm lý e dè trong thực thi.

 Từ thực tế này, TS. Phí Vĩnh Tường cho rằng, bên cạnh việc tiếp tục đầu tư vào các hạ tầng truyền thống, cần quan tâm nhiều hơn đến hạ tầng của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, như các phòng thí nghiệm công phục vụ doanh nghiệp tư nhân. Đây là những cấu phần quan trọng để hình thành nền tảng cho mô hình tăng trưởng mới, dù việc đầu tư có thể đối mặt với rủi ro về hiệu quả khai thác nếu thiếu cơ chế phù hợp.

 Đề cập đến vấn đề sử dụng vốn Nhà nước, TS. Phí Vĩnh Tường nhấn mạnh, vấn đề không chỉ nằm ở tiến độ giải ngân, mà quan trọng hơn là cách xác định vai trò của đầu tư công. Để vốn Nhà nước thực sự phát huy hiệu quả, cần xác định rõ đâu là các hạ tầng chiến lược và các ngành kinh tế động lực. Trên cơ sở đó, phân định cụ thể lĩnh vực Nhà nước cần đi trước, lĩnh vực có thể triển khai theo hình thức đối tác công - tư, và lĩnh vực để khu vực tư nhân chủ động tham gia. Khi đầu tư công được sử dụng đúng vai trò "vốn mồi", sẽ tạo điều kiện để các dòng vốn tư nhân và đầu tư nước ngoài tham gia mạnh hơn vào nền kinh tế. Theo TS. Phí Vĩnh Tường, điều quan trọng là phải thiết kế được cơ chế đủ rõ ràng để tạo niềm tin cho các chủ thể tham gia, thay vì chỉ tập trung vào việc tăng quy mô đầu tư.

Nguồn: TTXVN